Bố già

Bố già

“Tôi không tạo nên Bố Già, chính Bố Già đã tạo ra tôi.”

– Francis Ford Coppola –

Lời tựa in trong phiên bản “The Godfather” tròn 50 tuổi.

Cho đến nay, bộ phim “The Godfather”, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Mario Puzo, vẫn được đánh giá là một kiệt tác bất tử của điện ảnh thế giới. Bộ phim đã đưa danh tiếng của đạo diễn Francis Ford Coppola lên tột đỉnh trăng sao, mang về cho ông rất nhiều giải thưởng. Điều thú vị là sau thành công vang dội của kiệt tác này, ông đã mời Mario Puzo cùng mình dựng kịch bản để làm tiếp phần 2. Kỳ diệu thay, đấy cũng là lần đầu tiên, người ta thấy một bộ phim kinh điển có phần 2 cũng hay không kém (nhiều người còn bảo là hơn) phần 1. Nhân “The Godfather” tròn 50 tuổi, Coppola có viết lời tựa cho quyển sách phiên bản kỷ niệm, được phát hành tại Anh quốc. Gửi các bạn phần lời tựa ấy qua bài dịch của em Dũng Ngô.

Thành công rực rỡ của bộ phim The Godfather (Bố Già) đã đưa tôi – một thanh niên gặp thời – lên chín tầng mây. Với một cậu nhóc tới từ Queens và từng bị bại liệt tạm thời như tôi, thành tựu từ “Bố già” thật sự choáng ngợp.

Một ngày nọ, tôi gặp phải một nhóm người Ý trên đường. Tất cả đều vạm vỡ dữ tợn, họ liếc nhìn tôi và nói gì đó với nhau. Tôi nghe trong câu chuyện ấy loáng thoáng có nhắc đến Mario Puzo. Rồi một gã hung thần trông như Luca Brasi sấn tới chỗ tôi và quát: “Mày không có tạo nên ổng, chính ổng mới tạo nên mày!”

Tôi không hề phản đối luận điểm ấy, không phải vì ngại lao vào một cuộc đấu không cân sức. Lúc ấy, tôi mới đầu 30, chỉ là một cái tên mới nổi trong làng điện ảnh thế giới. Rõ ràng Mario đã “tạo nên” tôi và The Godfather đã thay đổi cuộc đời tôi mãi mãi.

Tôi đã từng nhìn thấy cái tựa The Godfather của Mario Puzo trong mấy mục quảng cáo sách của tờ New York Times. Cái bìa rất hút mắt, vì nó gợi mở một câu chuyện về quyền lực. Tác giả mang một cái tên thuần Ý và ban đầu tôi nghĩ đấy là một nhà trí thức, giống như Italo Calvino hay Umberto Eco.

Nhưng lần đầu đọc cuốn tiểu thuyết, tôi thực sự thất vọng. Sao mà giống mấy quyển của Harold Robbins hay Irving Wallace, thuần túy là một cuốn kiếm cơm ngập tràn tình dục và sự ngớ ngẩn. Tôi đã nghe phong thanh người ta nhắm tôi làm đạo diễn cho bộ phim chuyển thể từ cuốn tiểu thuyết này. Và tôi đã sẵn sàng từ chối. Nhưng tôi đã không thể làm thế vì cần tiền. Thế là tôi quyết định đọc lại quyển sách và ghi chép lại kỹ càng. Nhờ sự chú tâm này, tôi mới nhận thấy những giá trị ẩn phía sau câu chuyện: một vị vua với ba người con, nhưng mỗi người chỉ có thể kế thừa một phần trong nhân cách của bố mình. Tôi nghĩ nếu đưa được ý này lên phim thì sẽ thành công.

Tôi thích lối viết ngắn gọn súc tích trong cách hành văn của Mario. Để trình bày một vấn đề, trong khi tôi mất cả đoạn văn thì ông chỉ cần vài từ. Và ông đã không ít lần sửa tôi ngay trên trường quay. Trong phân đoạn Clemenza mô tả công thức nấu ăn cho Michael, tôi viết: “Đầu tiên phải áp chảo xúc xích, sau đó cho cà chua vào…” Mario sửa ngay: “Găngxtơ không ‘áp chảo’, găngxtơ ‘chiên’.” Và cứ thế, kịch bản đầy những chỉnh sửa và quả thực đã tạo nên khác biệt.

Vì mến mộ tài năng và tính cách của Mario, tôi rất thích trò chuyện với ông. Tôi coi ông như chú ruột của mình. Một con người ấm áp, sáng dạ, vui tính và cũng không kém phần đáng mến. Bạn sẽ nhanh chóng nhận thấy điều đó mỗi khi ông nhắc tới vợ con hay căn nhà tại Bay Shore.

Mario rất thích đánh bạc nên tôi hay rủ ông tới sòng bài ở Reno để làm kịch bản. (Kịch bản cho cả ba bộ phim của chúng tôi đều được viết ở đó!) Sòng bạc trở thành địa điểm lý tưởng để những nhà văn hợp tác với nhau. Ở đó không có đồng hồ nên bạn có thể gọi thịt xông khói kèm trứng (hay bất cứ món gì) vào bất kỳ lúc nào. Mỗi lần bí ý tưởng, bạn có thể xuống lầu đánh rulet, món mà Mario đặc biệt mê. Và nếu lỡ thua (Mario rất hay thua, ông đánh dở tệ dù là một người sành bài bạc) thì có thể “chuồn” lên lầu và làm việc tiếp. Ông hay nói đùa: “Dưới đó tôi thua vài ngàn bạc thì trên đây tôi ăn cả triệu bạc.”

Mario biết mình có vấn đề về cân nặng nên thi thoảng hay lẻn ra Trung tâm Thể dục Duke để “ăn kiêng”. Mỗi lần như thế ông sụt tầm 4-10 kí lô, nhưng ông chả chịu thay đổi lối sống nên được ít lâu thì mọi thứ vẫn đâu vào đấy. Hình tượng của Mario trong tôi là một người mặc bộ đồ thể dục quen thuộc (mặc dù tôi chả lần nào thấy ông tập), miệng nhóp nhép đồ Ý – những món như pasta, pizza, lasagna… rồi cười trừ mỗi khi lên cân trở lại, hệt như nụ cười những lần thua bạc. Ông đúng là một người đáng mến.

“Mỗi lần Bố Già mở miệng, trong đầu tôi lại văng vẳng tiếng nói của mẹ. Tôi nghe thấy sự khôn ngoan, tàn nhẫn và tình yêu gia đình và cuộc sống của bà. Bà chính là nguồn cảm hứng lớn cho lòng can đảm, sự trung thành và cái chất con người nơi Don Corleone.”

– Mario Puzo –

Francis Ford Coppola, Marlon Brando và Al Pacino trên phim trường

Tôi học được rất nhiều từ Mario, có lẽ quan trọng nhất là việc phải liên tục viết lại kịch bản mà không nản chí. Ông còn dạy tôi phải biết tận dụng những điều ở quanh ta. Mario từng bảo những câu thoại của nhân vật Don Corleone thực chất chính là lời của mẹ mình. Phải, “một giao kèo mà hắn không thể chối từ,” “thân thiết với bạn bè một thì thân thiết với kẻ thù mười,” “phục thù là một món ăn ngon nhất khi để lạnh,” và “một người đàn ông không dành thời gian cho gia đình, không bao giờ có thể trở thành đàn ông thực sự,” rồi còn rất nhiều nữa, là những câu nói ông nghe từ chính miệng mẹ mình. Mario về sau viết, “Mỗi lần Bố Già mở miệng, trong đầu tôi lại văng vẳng tiếng nói của mẹ. Tôi nghe thấy sự khôn ngoan, tàn nhẫn và tình yêu gia đình và cuộc sống của bà. Bà chính là nguồn cảm hứng lớn cho lòng can đảm, sự trung thành và cái chất con người nơi Don Corleone.”

Vốn hiểu biết khổng lồ của Mario về những thứ như Giới Băng đảng hay Cosa Nostra đều là nhờ nghiên cứu tìm tòi, chứ không hề là “trải nghiệm thực tế”. Ông chẳng quen ai làm mafia cả. Thế nên ông mới khuyên tôi: không được gặp họ, không được để họ nghĩ họ biết mình hoặc mình là người thân của họ. Cũng giống như lãnh địa của ma cà rồng vậy, ta chỉ được phép bước qua ngưỡng cửa một khi được mời vào mà thôi. Và tôi đã khắc cốt ghi tâm lời dạy đó, chưa một lần trong đời tôi đụng độ mafia. Trong quá trình quay The Godfather II, có lần tôi đang ngồi trong văn phòng thì có tiếng gõ cửa. Khi trợ lý ra mở cửa, một giọng nói làu bàu cất lên: “Ngài John Gotti hiện đang ở đây và muốn sắp xếp một cuộc hẹn với Ngài Coppola.” Nhớ tới lời khuyên của Mario, tôi lắc đầu từ chối. Viên trợ lý của tôi lịch sự đáp rằng tôi đang bận, và họ đã lịch sự rời đi.

Sau thành công vang dội của phần phim đầu tiên, chủ tịch Paramount đến nói với tôi: “Nếu cậu có công thức pha chế Coca Cola, hãy tận dụng nó hết mức có thể.” Trên thực tế, tôi chưa từng có ý định làm phần hai cho The Godfather. Bởi vì tôi cảm thấy bộ phim này đã hoàn chỉnh rồi. Nhân vật chính Michael Corleone đã hoàn thành đúng một vòng lặp khi trở thành “Bố Già” mới và phá vỡ cái gia đình mà chính anh luôn đấu tranh để bảo vệ.

Thế nhưng vẫn có một thứ luôn cám dỗ tôi, đó chính là câu chuyện trong cuốn tiểu thuyết gốc về Vito Andolini, một thanh niên trẻ tuổi người Silica đặt chân tới Mỹ sau khi cha mẹ mình bị sát hại. Vito khi ấy là một người hiền lành và từ tốn, nhưng ẩn sâu bên trong lại là nỗi thù hận bập bùng. Phân cảnh đó trong tiểu thuyết không phù hợp với cấu trúc của bộ phim; tuy nhiên nó rất tuyệt vời và tôi luôn lấy làm tiếc khi không thể đưa nó lên màn ảnh. Đồng thời, tôi cũng đã luôn hứng thú với việc xây dựng một câu chuyện song hành về hai cha con tại hai thời điểm khác nhau. Người cha sẽ là nhân vật chính trong câu chuyện của người con và ngược lại. Ý tưởng cứ thế hình thành, và rồi The Godfather II ra đời. Trong quá trình soạn kịch bản, tôi soạn ra bản thảo thứ nhất rồi gửi cho Mario chỉnh sửa. Thực ra thì ông đã hoàn thành bản thảo thứ nhất thông qua cuốn tiểu thuyết rồi nên thứ tôi viết chỉ là “bản nháp thứ hai” dưới dạng kịch bản phim mà thôi. Sau đó thì Mario sẽ đóng góp ý kiến để hoàn thiện nó hơn.

Ý tưởng tôi đưa ra thường không được suôn sẻ cho lắm. Mario có lần hoài nghi về việc để Fredo phản bội Michael vì ông không nghĩ như vậy là hợp lý. Và ông kịch liệt phản đối ý tưởng Michael cho người giết chính anh trai mình. Đã có lúc, mọi thứ dường như đi vào bế tắc. Thế rồi tôi nảy ra ý tưởng mới: Michael sẽ không khử Fredo cho tới khi mẹ của họ qua đời. Ông ấy suy nghĩ một lúc rồi đồng ý đưa nó vào kịch bản. Nhìn chung thì Mario là người quyết định những nhân vật sẽ làm gì, còn tôi thì chỉ việc thể hiện quan điểm dưới góc nhìn của một nhà làm phim mà thôi.

Ông cũng từng rất đắn đo chi tiết Kay thú nhận với chồng về việc phá thai. Người nảy ra ý tưởng đó là Talia, em gái của tôi. Tôi cực kì thích chi tiết đó vì nó mang tính biểu tượng rất lớn, đồng thời nó cũng khắc họa bước đường cùng của một người vợ khi không muốn dòng máu tội phạm tiếp tục chảy trong gia phả. Mario không thật sự thích chi tiết này, nhưng rồi cũng chấp thuận. Ông ấy quả là một cộng sự tuyệt vời.

Cùng lúc đó, tôi đưa hết mọi sự kiện ở giai đoạn những năm 1920 trong tiểu thuyết cùng hành trình trở thành Bố Già của Vito vào trong phim. Rồi tôi thêu dệt nó bằng cuộc đối đầu vào những năm 1950 giữa Michael và Hyman Roth, một nhân vật dựa trên tay anh chị Meyer Lansky. Và thế là tôi kết hợp nguyên tác của Mario với lịch sử tội phạm thực tế để tạo nên cốt truyện cho The Godfather II. Nhưng tôi biết rằng chính Mario Puzo mới là trụ cột chính cho thành công này, tôi đã luôn kiên quyết rằng tên ông ấy nên xuất hiện phía trên tiêu đề chứ không phải tôi.

Ồ, phải, rồi sau đó là The Godfather III, cái tựa mà chúng tôi chả thích tí nào. Bởi chúng tôi không định biến nó thành một phần trong trilogy (bộ ba phim), mà chỉ là một khúc ca khép màn cho hai phần phim trước đó mà thôi. Chúng tôi đã mong nó mang một cái tên thích hợp hơn. Không ai trong chúng tôi có quyền tự quyết về tựa đề phim cả, nhưng trong tâm trí tôi, tác phẩm cuối cùng này sẽ luôn mang tựa Kết cục của Michael Corleone.

Như thường lệ, Mario là người viết ra những câu nói bất hủ trong bộ phim. “Ngay khi tôi nghĩ mình đã thoát thì chúng lại kéo tôi trở vào” cũng là của ông, câu nói ấy đã phản ánh đúng thực tại của tôi trên hành trình mang tên The Godfather! Thuở ấy khi mới đọc qua cuốn tiểu thuyết, tôi đã nghĩ nó chỉ là một tác phẩm kì lạ và sặc mùi thương mại, nhưng trên thực tế nó đã chiếm trọn trái tim tôi tự lúc nào. Càng làm quen với các công trình của Mario, tôi lại càng bị choáng ngợp bởi những câu chuyện mà ông vẽ ra.

Francis Ford Coppola
Biên soạn: Binh Bong Bot

Bình luận

Địa chỉ email bạn nhập sẽ không hiển thị ra ngoài.Các trường yêu cầu nhập *

*

Scroll To Top